Verk þetta má eigi afrita með neinum hætti. Svo sem ljósmyndun, prentun, hljóðritun eða á annan sambærilegan hátt, að hluta eða í heild, án skriflegs leyfis höfundar.

Persónu- og eignarfornöfn (personal and possessive pronouns)

		Eintala					Fleirtala
Per- sónu- for- nöfn	Nefni- fall	I, ég	you, þig	he, hann	she, hún	it, það	we, við	you, þið	they, þau	they, þeir	they, þær
	And- lags- fall	me, mig, mér, mín	you, þig, þér, þín	him, hann, honum, hans	her, hana, henni, hennar	it, það, því, þess	us, okkur, okkur, okkar	you, ykkur, ykkur, ykkar	them, þau, þeim, þeirra	them, þá, þeim, þeirra	them, þær, þeim, þeirra
Eign- arfor- nöfn	Hlið- stætt	my, minn	your, þinn	his, hans	her, hennar	its, þess	our, okkar	your, ykkar	their, þeirra	their, þeirra	their, þeirra
	Sér- stætt	mine, minn	yours, þinn	his, hans	hers, hennar	----	ours, okkar	yours, ykkar	theirs, þeirra	theirs, þeirra	theirs, þeirra

Athugið vel framburð eftirtalinna orða: I [ai], me [mi], my [mai], mine [main].

Í ensku eru hliðstætt og sérstætt eignarfornafn frábrugðin hvort öðru, en í íslensku eru þau eins:

This is your car but that is mine. Þetta er þinn bíll en þetta er minn.

This is my car but that is yours. Þetta er minn bíll en þetta er þinn.

Þegar talað er um líkamshluta eða persónulega muni einhvers, þá er eignarfornafn haft með nafnorðinu í ensku, en í íslensku er venjulega hafður ákveðinn greinir í stað þess: He put his hat on his head. I forgot my glasses. Make up your mind.

There - it - so

There er notað með áhrifslausum sögnum, oftast sögninni to be, þegar á eftir kemur óákveðið nafnorð eða óákveðið fornafn. There is / There are etc. er notað til að skýra frá því að einhver sé við eða til og frá staðsetningu einhvers eða atburði: There is a lady in the shop. There has never been anybody like you. There were no footsteps to been seen in the snow. There was a terrible accident on the motorway yesterday.

Á eftir It is / It was etc. kemur oft lýsingarorð (ásamt nafnhætti eða aukasetningu), lýsingarháttur þátíðar af þolmyndinni eða orðatiltæki sem tákna veðurfar, tíma eða vegalengd: It is difficult to draw a cat. It's probable that we'll be a little late. It was suggested that he was a good candidate. It was raining yesterday. It's time for bed. It's after midnight. It is about 300 miles from here to London.

So er notað til að forðast endurtekningu á heilli setningu eða hluta setningar: "Are we on the right road?" "I think so." "Mr White has gone abroad." "So I've heard." "They want us to leave. Let's do so." "They like this house very much. So do we."

Þegar þýða skal "svo" í merkingunni "síðan, því næst, skömmu síðar eða brátt", skal hins vegar gæta þess vel að nota then:The noise stopped, and then began again. Let's go for a drink and then go home. We had a week in Rome and then went to Naples. The elephants were followed by the giraffes and then came the zebras.

Afturbeygð fornöfn (reflexive pronouns)

Eintala			Fleirtala
I	enjoyed	myself	We	enjoyed	ourselves
You	enjoyed	yourself	You	enjoyed	yourselves
He	enjoyed	himself	They	enjoyed	themselves
She	enjoyed	herself	They	enjoyed	themselves
It	enjoyed	itself	They	enjoyed	themselves

Gæta skal þess að skrifa alltaf afturbeygðu fornöfnin í einu orði og að endingin -self í eintölu breytist í -selves í fleirtölu.

Afturbeygð fornöfn eru notuð t.d.:

• sem beint eða óbeint andlag með (afturbeygðum) sögnum: Jean cut herself as she was peeling the onion. I bought myself a new pen.
• til áherslu: David and Julie built the house themselves. I spoke to John himself. I spoke to John myself.
• með forsetningunni by í merkingunni "einn saman, án hjálpar, sjálfstætt": Do you live by yourself? We built the garage all by ourselves.
• Gæta skal þess að hafa ekki afturbeygð fornöfn með sögnum þar sem þeirra er ekki þörf: She woke up at 7 o'clock, washed, dressed, had breakfast and then hurried to work.

Ábendingarfornöfn (demonstrative pronouns)

this - these, þessir hérna, er notað um það, sem er nær manni í tíma og rúmi: This is my pen - These are my pens.

that - those, þessir þarna, er notað um það, sem er fjær: That is your pen - Those are your pens. - This tree is larger than that - These trees (here) are larger than those (over there).

Ábendingarfornöfn er stundum notað til að forðast endurtekningu á nafnorði, sem hefur komið fyrir áður í setningunni: The climate of Iceland is colder than that of England. When the snake wound itself round the wires, it sent sparks to the ground and these immediately started a fire.

Athugið að "þeir sem" er þýtt með those who: Those who were in favour of his proposal raised their hands.

Such, slíkur, er notað sem ábendingarfornafn. Ef teljanlegt nafnorð í eintölu kemur á eftir því, þá er auðvitað notaður óákveðinn greinir, annars ekki: I have never met such a lazy boy before. I have never met such lazy boys before. I have never heard such nonsense before.

Spurnarfornöfn (interrogative pronouns)

Who, hver, er haft um persónur og er beygt þannig:

who - nefnifall;
who(m) - andlagsfall;
whose - eiganrfall:

Who saw it? From whom is this book? (ritmál) Who is this book from? (talmál) Whose house is this?

Athugið að hjálparsögnin do er ekki notuð þegar spurnarfornafn í nefnifalli er frumlag (gerandi) í jákvæðri spurnarsetningu: Who knows this? Who teaches you Danish? - Hins vegar: Who does not know this?

Which, hvor, hver af ákveðnum fjölda: Which is your - this one or that? Which of you can answer my question?

What, hvað, sjálfstætt, en hvaða, þegar það stendur með nafnorði: What did you say? What books have you read?

What er notað í upphrópun: What a fool you are! What lovely roses! What beautiful furniture!

Ever er stundum hnýtt aftan við spurnarfornöfn til áherslu: Whoever was with you yesterday? Whatever is the matter with you?

Tilvísunarfornöfn (relative pronouns)

Who er notað um persónur eingöngu og beygist þannig:

who - nefnifall.;
who(m) - andlagsfall;
whose - eignarfall:

The boy who was knocked off his bicycle was not killed. This is the man who went climbing with me. The man who(m) you saw in my office was Mr Green. The man to whom I lent the book hasn't brought it back. This is the man whose name I don't know. Those are the people whose house I stayed at.

Which er óbeygjanlegt og er notað um dýr og hluti: These cigars, which I received from them for Christmas, are good. My sheep, which I bought last week, are now in the field. Is this the drawer in which you keep the forks?

Athugið, að eingöngu which vísar til heilla setninga og þýðir þá "en það": He said he had seen me there, which was a lie. Berið saman: He tore up a photo that upset me. He tore up my photo, which upset me.

That er óbeygjanlegt og er notað um persónur, dýr og hluti: This is the railway that goes up the mountain. The horse that won the race was owned by a Frenchman.

Tilvísunarsetningar eru fastar (defining relative clause) eða lausar (non-defining relative clause):

This is the woman who wants to buy your car (föst).
The woman who cuts my hair has moved to another hairdresser's (föst).
I've just met that Mrs Smith-Perkins, who wants to buy your car (laus).
Dorothy, who cuts my hair, has moved to another hairdresser's (laus).

Í föstum tilvísunarsetningum er að finna upplýsingar sem taka af allan vafa um það sem átt er við. Þess vegna má ekki fella þær niður.

Í lausum tilvísunarsetningum er að finna viðbótarupplýsingar sem má gjarnan fella niður. Þær er algengari í ritmál en talmáli. Í ritmáli eru þær aðgreindar með kommum frá orðunum sem þær vísa til og í talmáli með málhléi eða breyttri ítónun.

That er aldrei notað í lausum tilvísunarsetningum. Það má einungis nota who eða which í þeim.

Forsetningar geta staðið fyrir framan whom, whose og which, en aldrei fyrir framan who og that: Is that the man to whom you lent the money? That's the hut in which I slept. Þetta er frekar ritmál eða hátíðlegt tal. Flytja má forsetninguna aftast í tilvísunarsetninguna: Is that the man whom you lent the money to? That's the hut which I slept in.

Þegar tilvísunarfornafn er í andlagsfalli, má oft sleppa því í föstum tilvísunarsetningum. Þó má aldrei sleppa því, ef forsetning stendur á undan því: Is that the guide (that) you had in Switzerland? That's the hut (that) I slept in.

Athugið eftirfarandi:

• Með sérnafni á dýri er stundum notað who: Toby, who was a very good friend of mine, was killed last year.
• what - það sem: This is what he did.
• he who - sá sem; those who - þeir sem: He who says so must be right.
• where - þar sem: Is this the hospital where she died?
• that er algengasta tilvísunarfornafnið og því skal nota það, þegar unnt er. Komma er aldrei sett á undan því.

One

One, maður, menn: One mustn't take oneself too seriously. One doesn't like to have one's word doubted.

Stundum er one og ones notuð til að forðast endurtekningu á eintölu- eða fleirtölunafnorði: I have a red rose and a white one. I bought two old books and three new ones.

Nota má lýsingarorð (og one eða ones) í stað nafnorðs: the red one, sá rauði - the red ones, hinir/þeir rauðu - I am the oldest in the family. - We've just bought a new car. It's an automatic.

one and the other, annar og hinn: One of them is mine, the other is my sister's.

Some

Some, einhver, nokkur, sumir, er notað:

• í jákvæðum setningum: I want to buy some books.
• í spurningum þar sem vænta má jákvæðs svars: Did you put some petrol into the car, as you said you would?
• til að bjóða og biðja: Will you have some of this cake? Would you get some bread on your way home, please.
• þegar talað er um sérstaka en ókunna persónu eða hluti: Some thirf stripped our cherry tree during the night. Surely some shop or other will have what we want.

Any

Any, nokkur (yfirleitt), neinn, er notað:

• í spurningum: Are there any glasses on the shelf?
• með neitun (not): I don't want any tea.
• í skilyrðissetningum: If you have any more pain, take one of these tablets.
• með orðum eins og t.d. scarcely, hardly, barely (varla, tæpast): I can hardly see any clouds in the sky.
• í merkingunni hvaða, hver sem er: Come at any hour you like. Any student who wishes to speak to me privately can find me in my office between nine and ten on any day except Saturday and Sunday.

Somebody, something, anybody, anything

Óákveðnu fornöfnin somebody, someone, something, anybody, anyone og anything fylgja reglunum um some og any: Somebody (someone) told me this. I have something to tell you. I didn't see anybody (anyone) there. Is there anything I can do for you?

No

No, enginn, má nota í staðinn fyrir not any, þegar eitthvert nafnorð kemur á eftir (þ.e.a.s. þegar það er hliðstætt): I have no bread - I haven't any bread. (Fyrri setningin er áherslumeiri).

None

None, enginn, má nota í staðinn fyrir not any (not one), þegar ekkert nafnorð kemur á eftir (þ.e.a.s. þegar það er sérstætt): None (not any) of this meat is fit to eat. None (not one) of them offered to help me.

Nobody (no one), nothing

Þessi orð má nota í staðinn fyrir not anybody (not anyone) og not anything: I saw nobody (no one) there. There is nothing I can do for you.

Many - much - a lot of

Many, margir, er notað með teljanlegum nafnorðum (eða í staðinn fyrir þau) í spurningum og með neitun: Do you have many friends? I don't have many (friends).

Much, mikið, er notað með óteljanlegum nafnorðum ( eða í staðinn fyrir þau) í spurningum og með neitun: How much money has Jim got? He hasn't got much (money).

Many og much eru sjaldan notuð í jákvæðum setningum nema í vissum samböndum eins og how many, how much, too many, too much, as many as, as much as, very many, very much, a great / good many: He knows how many cars will take part in the race. You put too much sugar in my tea. Harry has as many pens as his sister. I thank you very much. We have a great / good many books in our study.

Í staðinn fyrir many í jákvæðum setningum eru oftast notuð orðasambönd eins og a lot (of), a large number (of), plenty (of): He bought a lot of bananas yesterday. There is a large number of desks in this room. There are plenty of eggs in the fridge.

(A) little, (a) few

little (: not much), lítið, sem er neitkvætt í eðli sínu, er notað með óteljanlegum orðum: He has litttle time for reading. We have very little hope of catching the train now.

few (: not many), fáir, sem er neikvætt í eðli sínu, er notað með nafnorðum í fleirtölu: Harry has very few French books. Few of us own scooters.

a little (: some, but not much), dálítið, nokkuð, sem er jákvætt í eðli sínu, er notað með óteljanlegum orðum (eða í staðinn fyrir þau): Alice has only a little money. Is there any water in the glass? Yes, there is a litttle.

a few (some, a small number), nokkrir, fáeinir, sem er jákvætt í eðli sínu, er notað með nafnorðum í fleirtölu (eða í staðinn fyrir þau): I know only a few of these people. Are there any plates in the cupboard? Yes, there are a few.

Athugið stigbeygingu orðanna: little - less - least ; few - fewer - fewest: There is less milk in this glass than in that glass. There are fewer students in my class than in yours.

Each

Each (: one by one), sérhver (af vissum fjölda), er notað með teljanlegum nafnorðum í eintölu og á við tvo eða fleiri: She cut the cake into pieces and gave one to each child.

Each má nota sérstætt (en ekki every) á undan eða á eftir fleirtölunafnorði eða fleirtölufornafni: Each of the rooms has a view of the valley. They each went to do something different. The tickets are one pound each.

Every

Every (: all), sérhver, er notað með teljanlegum nafnorðum í eintölu og á alltaf við fleiri en tvo: Every boy in this class has a book. He comes to see us every day.

Athugið þessi orðatiltæki með every:

• I meet him every other day (: annan hvorn dag).
• I write to him every now and then (öðru hvoru).
• John wins every time (: hvert sinn) we play.

Stundum er óákveðinn greinir notaður í staðinn fyrir every (eða each ): He earns 40 pounds a week.

Everybody (everyone) - everything - everywhere

Everybody (everyone), sérhver, allir, er eintöluorð og sérstætt: In a small village everybody knows everyone else.

Athugið að eignarfornafn í fleirtölu er yfirleitt notað með everybody (everyone), þó að það sé eintöluorð: Everybody started waving their flags. (Þó má nota his eða her einnig).

Everything, allt, er líka eintöluorð og sérstætt: Everything is ready for the party. This is everything I know.

Everywhere, alls staðar: I can't find my tie. I have looked everywhere.

All - both

All, allir, og both, báðir, eru notuð með teljanlegum nafnorðum og persónufornöfnum í fleirtölu, en all má líka nota með óteljanlegum nafnorðum: All (of) these cars are his. Both (of) the books are mine. Both of them arrived late. All (of) my furniture is quite modern.

All ogboth geta verið sérstæð inni í setningu. Staðsetning þeirra fylgir reglu um staðsetningu atviksorða: They can both play well. They have all been to Spain. They both think so.

Athugið, að both getur staðið eitt fremst í setningu, en það er ekki ráðlagt að nota all þannig, heldur everybody: Both are well. Everybody (All) agreed with the chairman.

All ogwhole eru oft notuð í sömu merkingu. Orðaröðin er þó mismunandi. All kemur á undan greini, eignarfornafni eða öðru ákvæðisorði, en whole kemur á eftir þeim:

all the time	the whole time
all my life	my whole life
all this confusion	this whole confusion

Neither - either

Neither, hvorugur, og either, annar hvor, eru notuð með teljanlegum nafnorðum í eintölu og með forsetningunni of ásamt fleirtölunafnorði eða fornafni: Neither hotel has private bathrooms. Either proposal will have my support. Neither of the sisters was willing to help me. I didn't like either of the women. Is either of them ready? No, neither of them is.

Neither (one) má nota sjálfstætt sem svar við spurningu sem hefst á which: "Which one do you want?" - "Neither (one) is any good."

Several

Several (: a number of), (all)nokkrir, ýmsir, er notað sérstætt og hliðstætt með fleirtölunafnorðum: Do they have more than one child? Yes, they have several. Several of us decided to walk home. They went their several ways. I've read this book several times.

Another

Another, annar (í viðbót) er yfirleitt notað með eintölunafnorði: Will you have another cup of tea? This young man is very clever; he may be another Edison. That's quite another matter.

We helped one another (þegar um fleiri en tvo er um að ræða). Susan and Tom kissed each other (þegar um tvo er að ræða). Þetta er þó ekki föst regla.

Other - others

Other, hinn, annar, er hliðstætt: The post office is on the other side of the street. He enjoys spending other people's money. The driver was holding the wheel with one hand and waving the other (one).

Others (: other ones, other people), hinir, aðrir, er sjálfstætt: Six of them are mine; the others are John's. Others may laugh at her, but I think she is sweet. I don't like these gloves. Have you any others?

Athugið þessi orðatiltæki:

• I saw him the other day (: um daginn).
• It's cheap, but on the other hand (: hins vegar) the quality is poor.
• Write on every other (: aðra hverja) line.

Else

Else, annar, er hnýtt aftan við sum fornöfn og atviksorð til áherslu: What else can I say? Does anybody anybody else know the answer? Everbody else but me has gone home. Did you go anywhere else?

Same

Same, sami er notað á eftir ákveðnum greini og ábendingarfornafni: He is the same age as his wife. The price is the same as before the war. We have lived in this same town for 20 years.

Enough

Enough, nógur, má nota með teljanlegum nafnorðum í fleirtölu, óteljanlegum nafnorðum og sjálfstætt: Are there enough knives for ten people? There is enough food / food enough for everybody. Will £5 be enough for you? Have you had enough of this TV programme?

Sem atviksorð stendur enough, nægilega, á eftir lýsingarorði: Are you warm enough? He is tall enough to reach the branch.

Tafla yfir nokkur fornöfn

Teljanleg	There is	a large number of	desks chairs pens pencils books boxes glasses knives plates boys girls	here (?)
	There are	some no plenty of a great many (only) a few
	There are not Are there	any many
Óeljanleg	There is	a large amount of some no a lot of plenty of a great deal of (only) a little	chalk money meat bread butter wine beer milk sugar tea	here (?)
	There is not Is there	any much

©1998 Sævar Hilbertsson
Athugasemdir til shil@simnet.is
Síðast uppfærð 13.02.2003