Grammar - Part 1

Verk þetta má eigi afrita með neinum hætti. Svo sem ljósmyndun, prentun, hljóðritun eða á annan sambærilegan hátt, að hluta eða í heild, án skriflegs leyfis höfundar.

Framburður (pronunciation)

Öll framburðardæmi miðast við framburð Suður-Englendinga eða svonefndan viðurkenndan (kennslu)framburð (Received Pronunciation - RP).

Hornklofar [square brackets]
Framburður er sýndur með hljóðtáknum (phonetic symbols) innan hornklofa t.d. break [breik].

Tvípunktur (colon)
Tvípunktur á eftir sérhljóði táknar langt sérhljóð t.d. father [fð]. (Hér er átt við afstæða (relative) lengd.

Sérhljóð (vowels)

[i:] er langt hljóð eins og í í íslensku orðunum stríða og sími t.d. these [ði:z]
[i] er stutt og borið fram líkt og íslenskt i í mitt t.d. sit [sit].
[e] er stutt hljóð milli íslensks i og e t.d. get [get].
[æ] er millihljóð sem er ekki til í íslensku, en er myndað mitt á milli e og a í hetta og hattur t.d. hat [hæt].
[] er langt hljóð líkt og íslenskt a í dagur, en gæta verður þess að draga neðri kjálkann og tunguna vel aftur: father [fð] og hard [hd].
[] er stutt hljóð sem er líkt íslensku o í hrotti eða rokkur t.d. box [bks], dog [dg].
[:] er langt hljóð sem líkist íslensku o í rot og kok t.d. wall [w:l], brought [br:t].
[u] er stutt hljóð og borið fram líkt og íslenskt ú í núll, en varast ber að hafa það of nálægt [u:] og kringja varirnar: book [buk], pull [pul], foot [fut].
[u:] er langt hljóð og líkist íslensku ú í rúm t.d. who [hu:], too, to [tu:], new [nju:].
[] er stutt hljóð sem er svipað stuttu íslensku a í tína. Varast ber að kringja varirnar og láta það líkjast íslensku ö-hljóði um of: cut [kt], come [km], brother [brð].
[:] er langt hljóð sem nálgast íslenskt ö-hljóð, en alls ekki má kringja varirnar. Staða þeirra er svipuð og við framburð í [i:] eða [i]: bird [b:d], worse [w:s].
[] er stutt, ógreinlegt hljóð í áherslulausum atkvæðum og skiptir því rétt áhersla oft meira máli en nákvæmlega rétt myndun þess. Oft er því betra að sleppa bara hljóðinu inni í orði: about [baut], father [fð], difficult [difklt].

Framburðaræfing:

1. The leaves of these trees are green at this season but if the wind is keen and the leaves freeze, they cease to be green and seem to lose their sheen. 2. In this pretty city live three simple, silly sisters: Kitty, Cissie and Billie. 3. Ten men set out to get to the top of Ben Nevis. The eldest, Ted, carried a tent , in which they meant to spend the night. 4. A man sat on a black cat and the black cat was squashed flat, for the man was a fat man. 5. Framer Barnes goes to market in a car, not a cart, and drives many a hard bargain buying and selling calves. 6. What's that long box on top of those books? That's a strongbox, in which I've got a lot of odd documents. 7. Just before dawn Paul's snores make more noise than a storm. 8. The wolf couldn't put up with that: he took to his heels and ran hotfoot back to the woods, where he took a dip in the brook, and then sat in a nook at the foot of a tree and cursed the cook. 9. Ruth sat on a stool in the cool of the June evening and admired the beauty of the new moon. 10. Rum's a stuff that's not to be drunk by the young but no harm's done by a touch of rum on a bun. 11. The early birds stirred, deserted their perches, circled down to earth beneath the fir-tree and waited for the first worm to stir up through the earth. 12. Tell Father to purchase better butter at another grocer's.

Tvíhljóð (diphthongs)

[ei] er borið fram líkt og íslenskt ei í leið t.d. day [dei].
[ou] er borið fram líkt og íslenskt ó í fór, en ber þó keim af íslensku ö-hljóði t.d. home [houm], roll [roul].
[ai] er mjög líkt íslensku æ í bær t.d. buy [bai], lie [lai].
[au] er borið fram líkt og íslenskt á í hár t.d. cow [kau].
[i] líkist mjög framburði o í íslenska orðinu bogi t.d. boy [bi].
[i] Fyrri hluti þessa tvíhljóðs er borinn fram líkt og íslenskt i. Varast ber að hafa hann of líkan [i:]: here [hi].
[] Fyrri hluti þessa tvíhljóðs er langt, opið e-hljóð t.d. there [].
[u] Fyrri hluti þessa tvíhljóðs er eins og [u], en gæta verður þess að hafa varirnar slappar og aðeisn lauslega kringdar t.d. poor [u].

Framburðaræfing:

1. The main game that apes play is that of chasing their neighbours and shaking their tails. 2. Don't you know Rover's got no bone? 3. I might deny that time flies, but I won't, tonight. 4. I haven't found out how much Brown paid for that owl, but the amount was doubtless large. 5. That noisy boy has a voice that's most annoying. 6. It's clear that some will cheer and others will jeer when the peer speaks. 7. It's not fair to stare at Claire on the stairs, nor at the dress she wears, for she's shy and doesn't care to be stared at. 8. "This beer's quite pure," said the brewer, "but we must let it mature, or else it'll be a poor brew."

Röddun (voice)

Í ensku er hljóðum skipt í rödduð (voiced) og órödduð (voiceless) hljóð. Munurinn felst í því, að við framburð raddaðra hljóða kemur titringur á raddböndin í barkakýlinu, en ekki við framburð óraddaðra hljóða. Til að prófa hvort hljóð sé raddað eða ekki, má styðja fingri fast á barkakýlið og finnst þá titringur við frmaburð raddaðra hljóða. Segið t.d. "ama" og þá finnst titringur við öll hljóðin því að þau eru rödduð. Ef sagt er hins vegar "asa", þá finnst enginn titringur við s-ið, því að s er óraddað.

Rödduð hljóð eru:

öll sérhljóð og tvíhljóð,
eftirfarandi samhljóðar: b, d, g, l, m, n, r, v, og w,
og blísturshljóðin [z] og [d].

Órödduð hljóð eru allir aðrir samhljóðar en að ofan greinir og blísturshljóðin [] og [t].

Samhljóð (consonants)

Sérhljóð og tvíhljóð myndast við opnu í munninum og verða þau fyrir lítilli mótspyrnu þar, en við framburð samhljóða myndast meiri eða minni lokun eða þrengsl.

Lokhljóð (plosives)

[p, t, k] eru órödduð og borin fram líkt og p, t, k í upphafi orða í íslensku. Margir sunnlendingar og aðrir með linmælisframburð verða að varast að gera þessi hljóð og lík [b, d, g]. Einnig verða norðlendingar með harðmælisframburð að varast að láta h-hljóð heyrast um of með þessum hljóðum: cap, rope [kæp, roup], cot, write [kt, rait], come, frock [km, frk].
[b, d, g] eru rödduð hljóð og heyrast miklu skýrar inni í orði eða enda orðs en sams konar hljóð í íslensku. Hljóðið [g] er aldrei borið fram eins og g í saga, heldur líkt og g í þagna: cab, robe [kæb, roub], cod, ride [kd, raid], dog, frog [dg, frg].

Framburðaræfing:

1. This pretty pet performs plenty of pleasant tricks. 2. Too many teenagers tend to waste their time watching television. 3. Take care not to make many mistakes when you bake those cakes or you may get a stomachache. 4. A bold bandit broke into the bank and robbed the safe of all the best bonds in it. 5. The driver was drunk and drove the doctor's car directly into a deep ditch. 6. Our grey geese gave us an angry warning when the hungry wolf came again.

Nefhljóð (nasals)

[m, n] eru rödduð hljóð, miklu greinilegar en í íslensku. Sunnlendingar, sem bera m og n fram órödduð á undan p, t, k í t.d. hampur, skemmta og minnka, verða að radda hljóðin betur í ensku: make, symbol [meik, simbl], name, winter [neim, wint].
[] er sama hljóð og ng í íslenskum orðum eins og söngla og hringla t.d. coming, English [kmi, igli].

Framburðaræfing:

1. The murmur of bees in the elms brings back memories of many memorable summers. 2. The rain in Spain falls mainly in the plain. 3. The spring brings many charming things.

Hliðarhljóð (laterals)

[l] er raddað hljóð. Þegar það er aftast í orði eða á undan samhljóði (fail, salt), má ekki bera þsð fram eins og óraddað sunnlenskt l á undan p, t og k (úlpa, elta, hálka), heldu verður að reyna að syngja það og láta það nálgast [u] eins og í norðlenskum framburði: help, bottle [help, btl].

Framburðaræfing:

1. Tell Will to fill the pail with milk, please. 2. A little pill may well cure a great ill. 3. Roll, fold, people.

Önghljóð (fricatives)

[f] er óraddað hljóð, sem myndast þegar efri framtennur nema við neðri vör og loftið streymir á milli þeirra. Gæta verður þess, að [f] verði ekki [v] á eftir löngu sérhljóði aftast í orði t.d. leaf [li:f] eða þegar annað sérhljóð kemur á eftir t.d. a loaf of bread [ louf v bred]. Athugið að skrifað f í ensku er alltaf borið fram [f] nema í forsetningunni of [v, v].
[v] er samsvarandi raddað hljóð. Við framburð þess er neðri vörin dregin örlítið aftur og þrýst upp að tannegginni í efri góm t.d. leave [li:v], vine [vain]. Áríðandi er að rugla ekki saman þessu hljóði og [w], en við framburð þess eru varirnar kringdar, svipað og við framburð [u:] eða [u] t.d. wine [wain].

Framburðaræfing:

1. Philip and Ferdinand fought fairly for fifty-five minutes, after which they fell down in a faint, for the fight had been fearfully furious. 2. "Vice shall not vanquish virtue," vowed the valiant Sir Oliver. 3. Wee Willie wept wildly when the wicked uncle whipped him well.

[] er óraddað hljóð og sama hljóð og þ í íslensku t.d. thin [in], cloth [kl].
[ð] er raddað hljóð og sama hljóð og ð í íslensku t.d. then [ðen], clothes [klouðz].

Framburðaræfing:

1. I thanked the youth for his sympathy and then set forth on my journey north. 2. With these thoughts the author ends his thesis. 3. The Leith police dismisseth us. (Traditional test of drunkenness).

[s, z] Fyrra hljóðið er mjög líkt íslensku s-hljóði, en það seinna sem er raddað s-hljóð er ekki til í íslensku og veldur því töluverðum örðugleikum t.d. rice [rais], rise [raiz]; niece [ni:s], knees [ni:z]. Til þess að ná raddaða s-hljóðinu má reyna að syngja s eða söngla það.

Framburðaræfing:

1. Sister Suzy will sing us some sweet Sicilian songs. 2. Some sailors suffer from seasickness. 3. seal - zeal. 4. cease - seize. 4. ice - eyes.

[, ] Hvorugt þessara hljóða á sér hliðstæðu í íslensku. [] er óraddað og við framburð þess er tungubroddurinn nokkru aftar en í framburði [s]. Það má alls ekki bera það fram [sj].
[] er raddað og við framburð þess er tungubroddurinn nokkru aftar en í framburði [z]. Dæmi: ship [ip], fish [fi]; edge [ed], pleasure [ple].

Framburðardæmi:

1. The shepherd and his sheep sheltered in a shed or shack near the station. 2. I can't measure the pleasure I have in viewing this treasure at leisure. 3. She sells seashells by the seashore. 4. shoot - suit. 5. Jew - dew.

[r] er frábrugið íslensku r að því leyti, að við framburð þess sveiflast tungubroddurinn yfirleitt bara einu sinni, en í íslensku eru sveiflurnar oftast fleiri en ein. Þegar íslendingar bera [tr] og [dr] fram, þá er sveiflufjöldinn sérstaklega áberandi. Ef varir eru kringdar um leið og [r] er borið fram, þá lagast þessi framburður oft. Í RP-framburði er r í stafsetningarmyndum orða aðeins borið fram, ef sérhljóð kemur strax á eftir, en hverfur ef samhljóð kemur á eftir því og í enda orðs. Dæmi: poor Ann [pur æn], poor Tom [pu tm], far [f], far [fr wei], dinner [din].

Framburðaræfing:

1. Those red roses are really very pretty. 2. The merry drummer drank more ale than was right. 3. The drunken driver drove very fast.

[h] er óraddað hljóð og er borið fram líkt og íslenskt h-hljóð t.d. hard [hd], who [hu:], behave [biheiv].

Framburðaræfing:

1. How horrible! Hugh has hurt his hand with a heavy hammer.

Hálflokhljóð / hálfönghljóð (affricates)

[t, d] Myndunarstaður [t] og [d] í þessum hljóðum er nokkru aftar en endranær þ.e.a.s. tungubroddurinn er látinn nema við bakhlið tannbergsins. Um síðari hluta þessara hljóða sjá um [] og [] : touch [tt], teacher [ti: t], Jack [dæk], J, j [dei].

Hálfsérhljóð / hálfsamhljóð (semi-vowels)

[w] er raddað og líkist að nokkru ú-hljóði. Þegar þetta hljóð er borið fram, eru varirnar töluvert kringdar, svipað og við framburð [u:] eða [u]. Gæta skal þess að rugla því ekki saman við íslenskt v-hljóð. Dæmi: well [wel], what [wt], one [wn].
[j] er borið fram eins og íslensk j t.d. your [j:], yes [jes].

Framburðaræfing:

1. For lunch, Charles chose a cheap chop and some chips, with cheese and cherries afterwards. 2. Just for a joke, we mixed gin and ginger with the General's jam. 3. cats - catch. 4. dish - ditch. 5. cheer - jeer.

Framburður á endingunni (e)s

Þessa endingu er að finna í: fleirtölu nafnorða, eignarfalli nafnorða og þriðju persónu eintölu í nútíð.

Til þess að finna hvort (e)s er borið fram [iz], [s] eða [z], þá skal athuga hvaða hljóð eða stafur er á undan endingunni:

Ef blísturshljóð [s, z, , t, d] fer á undan (e)s-inu, þá er það borið fram [iz]: buses, seizes, wishes, George's.
Ef óraddað hljóð fer á undan (e)s-inu, þá er það borið fram [s]: stops, hats, Jack's cliffs.
Ef raddað hljóð fer á undan (e)s-inu, þá er það borið fram [z]: bees, cows, listens, Jim's.

Framburður á endingunni (e)d

Til þess að finna hvort (e)d er borið fram [id], [t] eða [d] þá skulið þið athuga hvaða hljóð eða stafur er á undan endingunni:

Ef t eða d er á undan endingunni, þá er hún borin fram [id]: ended, posted, waited, wanted.
Ef óraddað hljóð (nema t ) er á undan endingunni, þá er hún borin fram [t]: brushed, finished, stopped, walked, touched.
Ef raddað hljóð (nema d ) er á undan endingunni, þá er hún borin fram [d]: arrived, listened, carried, judged, shaved.

Enska stafrófið (alphabet)

A [ei], B[bi:], C [ci:], D [di:], E [i:], F [ef], G [di:], H [eit], I [ai], J [dei], K [kei], L [el], M [em], N [en], O [ou], P [pi:], Q [kju:], R [], S [es], T [ti:], U [ju:], V [vi:], W [dblju:], X [eks], Y[wai], Z [zed] - [zi:] (U.S.A.)

Æfing:

Stafaðu nafn þitt og heimilisfang.
Hvernig stafar þú: æ, ð, þ, ó og ö?
Stafaðu: Supercalifragilisticexpialidocious.
Hvað má lesa úr þessu:
YYUR, YYUB, ICUR, YY4me.
an I.O.U.?